Algemene Beschouwingen PvdA Noord-Holland: De beuk erin.

Fractievoorzitter Tim Wagelaar roept college op: ‘hard in zetten op noodzakelijke verandering’

Voorzitter, ik sta hier vandaag niet met een recent en urgent rapport. Integendeel, zou ik bijna zeggen. Ik sta hier namelijk vandaag met de afstudeerscriptie van mijn vader, die ik laatst vond toen ik zijn huis aan het opruimen was na zijn overlijden. Die scriptie heb ik meegenomen, omdat ik geraakt was door hoe actueel zijn boodschap nog steeds is. Ook al schreef ‘ie hem in 1988, naar aanleiding van de kabinetten Lubbers waarbij de uitkeringsgerechtigden flink aangepakt werden. Daarom schreef hij over de vraag of het reëel was dat de uitkeringsgerechtigden samen in actie zouden komen, of dat dat door hun sociale en economische positie te lastig zou zijn.

Zijn antwoord was dubbel; enerzijds benadrukte ‘ie dat grootschalige actie en verandering altijd moeilijk te organiseren zijn. Anderzijds was ‘ie ook hoopvol; je hebt iets van een voortrekker nodig die ervoor gaat, mensen bij elkaar brengt en keuzes durft te maken. Dan kan de verandering ook ineens heel snel gaan.

En voorzitter, dat doet mij heel erg denken aan wat Noord-Holland op dit moment nodig heeft. Een Provincie die de noodzakelijke verandering een flinke duw geeft. Want we zien dat het op allerlei punten piept en kraakt. We komen woningen tekort. De natuur is in slechte staat. De vervoersarmoede neemt toe. Onze planeet dreigt onleefbaar te worden. En al deze problemen hebben één ding gemeen: de verandering die nodig is, komt veel te traag op gang.

Daarom heeft de PvdA-fractie een duidelijke oproep aan het college: gooi in de laatste anderhalve jaar van deze periode eens lekker de beuk erin. Want de uitdagingen van onze tijd zijn zo urgent dat we ons geen vertraging kunnen permitteren. Dat zien we heel duidelijk bij de drie speerpunten uit ons verkiezingsprogramma: duurzaamheid, bestaanszekerheid en leefbaarheid.  Die lopen we weer even langs.

Drie prioriteiten: duurzaamheid, bestaanszekerheid en leefbaarheid

Ten eerste duurzaamheid: we zien dat we de toekomst van onze planeet op het spel zetten, doordat de omschakeling naar duurzame  energie veel te traag gaat. Dat geldt ook voor onze regionale energiestrategieën, waarbij het de vraag is of we het einddoel halen. We hebben er begrip voor dat we dit zoveel mogelijk van onderop doen, maar moedigen het college wel aan om hier zoveel mogelijk druk op zetten.

Hetzelfde geldt voor de aanleg van het Natuurnetwerk Nederland. We hebben met deze begroting een hele mooie en belangrijke pot geld van 200 miljoen geregeld. Het gaat er nu op aankomen om met dat geld echte verbetering van de natuur te realiseren. En wat ons betreft is daarbij de tijd van de potten koffie drinken met iedereen wel een beetje voorbij. We moeten echt hard aan de slag om in die gebiedsprocessen zo snel mogelijk resultaat te behalen. Dat geldt ook voor de woningbouw, ondernemers en al het andere wat nu in de stikstofklem zit.

Dan ten tweede: bestaanszekerheid. Dan gaat het ten eerste om het bouwen van voldoende betaalbare woningen. Daarbij vragen we de gedeputeerde hoe hij terugkijkt naar de eerste 2,5 jaar actie op dit terrein. Met daarbij ook de vraag hoe hij in de aankomende anderhalf jaar echt gaat toewerken naar die 180.000 woningen die we extra nodig hebben.

En als het gaat om bestaanszekerheid hebben we ook aandacht voor de positie van de boeren, die na dit kabinet Schoof geen stap dichterbij een zekere toekomst zijn gekomen. Dit zijn ook mensen die snel duidelijkheid verdienen.

Daarom vragen we dezelfde gedeputeerde nu hoe hij wil gaan toewerken naar een duidelijk en realistisch toekomstperspectief voor de landbouw in Noord-Holland. Iets wat ook heel belangrijk is voor het oplossen van het stikstofprobleem.

En dan ons derde en laatste speerpunt: leefbaarheid. Dan gaat het ons allereerst om de toenemende vervoersarmoede. Omdat niet mobiel zijn, eigenlijk betekent dat je niet deel kan nemen aan het maatschappelijk bestaan. We zijn blij dat de gedeputeerde daarom druk bezig is met het vervoer voor de toekomst. Dat is ook zo’n onderwerp waar we een Provincie nodig hebben die echt duidelijke keuzes maakt, omdat verandering niet vanzelf komt. Daarbij vragen we hem hoe het gaat met de mogelijke kortingsregeling voor minima in het openbaar vervoer. Zit daar al schot in? En is daar eventueel extra geld vanuit de Provincie voor nodig?

Een ander stokpaardje op het gebied van leefbaarheid zijn voor ons de voorzieningen. De PvdA-fractie is blij dat de gedeputeerde hard werkt aan een actievere rol op dit vlak, zodat het verdwijnen van voorzieningen niet langer iets is waar gemeentes alleen voor staan. We moedigen hem aan hier flink mee door te gaan, zodat we in het laatste jaar van deze periode hier nog mooie resultaten van kunnen zien.

Financiën: meevallers maken hoge ambities mogelijk

Zoals u hoort voorzitter, hebben wij grote ambities. En daarom zijn we blij dat er in de laatste septembercirculaire (bericht vanuit het Rijk over inkomsten van provincies) eindelijk meer duidelijkheid is gekomen over de financiële toekomst van Noord-Holland. En die toekomst lijkt behoorlijk florissant te zijn. Zo bevat deze circulaire het bericht dat we de komende jaren structureel 20 miljoen meer kunnen verwachten. Fantastisch nieuws voor al onze inwoners, omdat dat betekent dat we weer meer kunnen doen voor hun provincie.

Tegelijkertijd vinden wij uiteraard ook dat je niet ondoordacht te snel te veel moet uitgeven. Maar we vinden wel dat we de komende tijd echt het gesprek moeten voeren over hoe we dit geld goed besteden. Het is immers gewoon publiek geld dat we hebben gekregen om uit te geven aan de publieke zaak. Ook zien we dat de kengetallen daartoe ruimte bieden. Daarom komen we met een motie met het volgende dictum:

Roepen het college op om:

• Uiterlijk bij de kaderbrief 2027 te komen met een bestedingsvoorstel voor de structurele meevaller(s) uit het provinciefonds;
• daarbij binnen de financiële kaders te blijven;
• prioriteit te geven aan voor Noord-Holland belangrijke doelen, waarvoor de (rijks)financiering onvoldoende was;
• daarbij aandacht te besteden aan het coalitieakkoord en andere door Provinciale of Gedeputeerde Staten geformuleerde beleidsprioriteiten;
• en hierbij vooraf Provinciale Staten te betrekken.

Deze motie is breed geformuleerd, maar wij hebben uiteraard ook al wel ideeën over waar we dit geld het liefst aan zouden besteden. Namelijk de punten waar de provincie echt verschil kan maken voor haar inwoners. Denk aan een OV-regeling voor minima, de verduurzaming van sportaccommodaties of een extra bijdrage op het vlak van cultuur en andere voorzieningen. Daarvoor is het uiteraard wel belangrijk dat er inderdaad geld overblijft. Daarom sluiten we ons van harte aan bij de stevige woorden van de VVD over de faunaschade.

Samenvattend: verbindende provincie nodig die partijen samenbrengt

Dan samenvattend voorzitter; wij zien een hele belangrijke rol voor de provincie in de toekomst. Alle transities vragen om voortrekker die verandering durft door te zetten, ook daar waar het pijn doet. Of het nou gaat om woningbouw, landbouw, de energietransitie, openbaar vervoer of voorzieningen. De tijd van pappen en nathouden is wel voorbij. Ondertussen weten we dankzij Remkes alweer vijf jaar dat niet alles overal kan, maar in de praktijk zien we daar weinig van terug. Daarom hopen we dat het college de aankomende anderhalf jaar echt keuzes durft te maken. Hopelijk gesteund door een nieuw kabinet met een kneitergroene agenda.

En als ik dan nog mag afsluiten met een persoonlijke boodschap: ik begon dit verhaal niet alleen met de scriptie van mijn vader vanwege de boodschap die dat stuk bevat. Maar ook omdat ik me sinds zijn overlijden vorig jaar steeds meer ben gaan beseffen hoe hij me politiek geïnspireerd heeft. Dat besef kwam zo laat, omdat hij nooit uitgesproken politiek was in de traditionele zin van het woord. Hij was wat schuchter en sprak zich soms moeilijk uit. Ik kan me herinneren dat we het er wel eens over hadden, hoe verschrikkelijk het hem leek om hier zo voor deze zaal te spreken. Maar zonder op de voorgrond te treden, ging hij gewoon hard aan de slag voor wat hij belangrijk vond; door sport en bewegen mensen gezonder en gelukkiger krijgen. En juist door niet altijd de strijd of tegenstellingen op te zoeken, wist hij daar dingen in te bereiken.

En dat inspireert mij. Want volgens mij staan we als politiek voor een keuze. Nu de uitdagingen zo groot worden, kunnen we twee dingen doen: of we gaan hier elkaar de hersens inslaan over alle tegenstelde belangen. Iets wat we de laatste jaren in Den Haag zien. Of we stappen over onze schaduw heen en proberen zo veel mogelijk samen te werken.

Als PvdA en GroenLinks geven we al het goede voorbeeld door, zeker landelijk, de verbinding te zoeken met elkaar. We hopen dat we ook in Noord-Holland dit soort nieuwe politiek gaan zien, waarbij we verschillen proberen te overbruggen. Zodat we Noord-Holland samen echt mooier achter kunnen laten dan we het aantroffen.

Wij zien er naar uit.